Od pola do stołu, czyli złota zasada uprawy jabłoni i produkcji jabłek

Od pola do stołu, czyli złota zasada uprawy jabłoni i produkcji jabłek

Głównymi przesłankami strategii „od pola do stołu”, która powstała w ramach zrównoważonej strategii żywności mającej ogromne znaczenie dla osiągnięcia Europejskiego Zielonego Ładu, była troska o środowisko, konsumenta i jego właściwe wybory żywieniowe, zmiany klimatyczne oraz zmniejszenie marnotrawienia żywności. Bodźcem do podjęcia działań były obserwowane od końca XX w. gwałtowne zmiany pogodowe, susze, powodzie, pożary lasów oraz pojawianie się nowych chorób i szkodników. Czynniki te uświadomiły, że obowiązujący system żywnościowy jest zagrożony i musi stać się bardziej zrównoważony. Strategia skierowana jest do producentów żywności, przetwórców i sprzedawców detalicznych, by zachęcić ich do produkowania i sprzedaży bardziej zróżnicowanej żywności. W działaniach tych zwraca się uwagę na szeroko rozumiane bezpieczeństwo żywnościowe, zarówno odnośnie do dostępności, jak i jakości. Produkty oferowane w sprzedaży powinny być pozbawione pozostałości pestycydów, szkodliwych substancji przemiany materii grzybów patogenicznych (mykotoksyny), a także tych związanych z nieprawidłowym lub nadmiernym stosowaniem nawozów mineralnych (np. azotany, azotyny). 

Cele strategii „od pola do stołu”

W ramach strategii „od pola do stołu” wyznacza się cele, których realizacja wpłynie korzystnie na jakość żywności, zdrowie człowieka oraz ochronę środowiska. Jednym z nich jest redukcja stosowania pestycydów, ze szczególnym uwzględnieniem tych najbardziej niebezpiecznych. Aktualnie zwalczanie patogenów (choroby, szkodniki) odbywa się w oparciu o monitoring pozwalający na identyfikację zagrożenia. Środki ochrony stosuje się tylko wtedy, gdy zaistnieje taka potrzeba, nigdy „na zapas”. Restrykcje dotyczą także stosowania nawozów sztucznych. Dąży się do tego, aby ograniczenia co do ich użycia nie miały wpływu na pogorszenie żyzności gleby. Jest to proces długofalowy, który stopniowo jest wdrażany. Producenci, korzystając z różnych narzędzi służących do określania potrzeb nawozowych (analiza gleby i liści), w sposób racjonalny podejmują decyzje o konieczności nawożenia. 

Produkcja ekologiczna

Ważnym elementem strategii „od pola do stołu” jest zwrócenie większej uwagi na produkcję ekologiczną. Efektem wcześniej podjętych działań jest zwiększanie się z każdym rokiem areału upraw ekologicznych, w tym także sadów jabłoniowych. Było to możliwe dzięki realizacji projektów międzynarodowych, finansowanych ze środków UE. Ich wyniki przekazywano zainteresowanym producentom i wdrażano do praktyki, dając tym samym narzędzia do udoskonalania tej metody produkcji.

Działania w ramach strategii idą w kierunku eliminowania z rynku produktów fałszowanych. Jako przykład takich praktyk może posłużyć umieszczanie na etykietach informacji sugerujących, że towar jest ekologiczny. Wynika to z faktu, że na rynku popyt na takie produkty jest coraz większy. Eliminowanie tego typu fałszerstw będzie możliwe, gdy zwiększy się uprawnienia organów kontrolnych i restrykcyjnie będzie się wykonywać ich zalecenia. Znaczenie ma także budowanie świadomości społeczeństwa w tym zakresie.

Rola konsumenta

W strategii „od pola do stołu” ważną rolę mają do spełnienia konsumenci. To przecież od nich zależy, czy dany produkt utrzyma się na rynku. Mogą zatem wywierać presję na producentach, żądając zwiększenia udziału w sprzedaży towarów niezbędnych w zrównoważonej diecie. Przy dokonywaniu zakupów powinni zwracać uwagę na jakość produktu i zawartość w nim elementów niepożądanych, a także świadomie wybierać produkty o zmniejszonej zawartości szkodliwych substancji (np. sól, cukier). W interesie konsumentów leży również zużywanie na bieżąco zakupionych towarów i niedoprowadzanie do konieczności wyrzucania przeterminowanych produktów. Działania te wpływają na ochronę środowiska (np. mniejsze zużycie energii) i przeciwdziałają marnotrawieniu żywności. Większe zaangażowanie konsumentów będzie możliwe, gdy otrzymają dodatkową wiedzę o zdrowej i zrównoważonej diecie, włączając w to produkty ekologiczne. Strategia zakłada szeroko rozumianą edukację prowadzoną m.in. w szkołach i instytucjach publicznych. Planowane jest także wprowadzenie obowiązkowego etykietowania dotyczącego wartości odżywczej produktu, co pomoże konsumentom podejmować decyzje odnośnie do zakupu.

Europejska produkcja jabłek

W krajach europejskich produkcja jabłek jest prowadzona w oparciu o zasady integrowanej i ekologicznej produkcji. Istotnym elementem tych metod jest stosowanie selektywnych środków ochrony roślin, bezpiecznych dla organizmów pożytecznych, a także ludzi i środowiska. Coraz częściej włącza się do programów ochrony preparaty biologiczne. Decyzje o potrzebie ich stosowania podejmuje się w sposób racjonalny, identyfikując zagrożenia. Dodatkowo wprowadza się działania, których celem jest stworzenie korzystnych warunków dla rozwoju organizmów pożytecznych. Dąży się do poprawienia bioróżnorodności poprzez pozostawienie roślin rosnących w otoczeniu sadu. Wskazana jest także uprawa drzew i krzewów wytwarzających soczysty pokarm dla ptaków (np. czeremcha amerykańska, dzikie czereśnie, morwa, róże owocowe itp.). Zadrzewienia te z jednej strony zapobiegają stratom powodowanym przez ptaki, a z drugiej przywabiają gatunki wspomagające walkę ze szkodnikami roślin uprawnych. 

Ważny jest też dobór odmian, które powinny charakteryzować się mniejszą podatnością lub wręcz odpornością na choroby jabłoni. Włączanie odmian odpornych do obu typów produkcji wzbudza coraz większe zainteresowanie producentów. Wynika ono po części z intensywnego rozwoju hodowli odpornościowej i dopływie ciekawych odmian. Nie bez znaczenia jest też aspekt ekonomiczny, ponieważ uprawa jabłoni tego typu to redukcja kosztów związanych z ochroną oraz dbałość o środowisko poprzez mniejsze zużycie preparatów.

Jabłka europejskie pochodzące z sadów IPO i eko po zbiorze oraz po okresie przechowywania są poddawane testom na pozostałości szkodliwych substancji. Działania te powodują, że na półkę trafia produkt, który nie stanowi zagrożenia dla zdrowia i życia konsumenta, co potwierdza, że już dzisiaj cele strategii „od pola do stołu” są stopniowo wdrażane.